🍋 Welke pagina schrijven, voordat alles omslaat?

Een overzichtsstudie van tweeëntwintig onderzoeken heeft het gemeten: wanneer een oudere in het ziekenhuis aankomt, bevat de lijst van zijn of haar medicijnen in maar liefst 67 % van de gevallen een fout. 👉 de overzichtsstudie van tweeëntwintig onderzoeken Meestal ontbreekt een medicijn dat thuis wordt gebruikt en dat niemand elders had genoteerd.

Vooruitdenken betekent niet de toekomst raden: het is opschrijven, zolang alles nog goed gaat, wat je al weet: de medicijnen die nu worden gebruikt, de naam van de huisarts, de bekende allergieën, wie je moet waarschuwen, wat de persoon graag heeft en weigert. Een bijgehouden pagina vult aan wat op de dag van een noodgeval tijd kost om terug te vinden.

Wat dit artikel niet doet: het biedt geen enkel juridisch document aan, beveelt geen enkele administratieve stap aan, en zegt nooit wie in plaats van wie moet beslissen. Het beschrijft wat je thuis voorbereidt, zonder enige derde partij. Het beweert ook niet dat het een ongeluk, een ziekte of een noodgeval voorkomt: het bereidt je er alleen op voor om sneller te reageren, met minder te zoeken.

Niets in een dag die goed verloopt, zet je ertoe aan een pagina te schrijven over wat mis kan gaan. Dat is geen nalatigheid: er doet zich gewoon nooit vanzelf een moment voor, en het idee erover te praten lijkt, ten onrechte, op slecht nieuws dat je zelf zou brengen.

Je ziet het zelfs waar de inzet het duidelijkst is. Een overzichtsstudie van zesentwintig onderzoeken bevroeg mensen aan het einde van hun leven over dit gesprek: 61 tot 91 % van hen zei erover te willen praten, en slechts 2 tot 29 % had het gedaan met een professional. 👉 de overzichtsstudie van zesentwintig onderzoeken

De redenen die in die onderzoeken worden genoemd, wijzen op geen enkele schuld. De meest genoemde: naasten die terugdeinzen, niet uit onverschilligheid, maar om degene van wie ze houden te beschermen tegen een pijnlijk gesprek. Daarna komt het idee dat je dat wel regelt "als het zover is", een moment dat per definitie nooit vanzelf komt. Dezelfde redenering geldt voor een ouder die het vandaag goed maakt: niets laat weten op welke dag het schrijven van de pagina nuttig was geweest, voordat die dag voorbij is.

Een team van de spoedeisende hulp heeft in een ziekenhuisafdeling gemeten hoeveel tijd het kost om de basisgegevens te kennen van iemand van 75 jaar of ouder die binnenkomt: de medicijnen, de ziekten, de allergieën, de huisarts. Van 104 gevolgde personen had slechts één op de zes alles in zijn of haar hoofd of op zich. 👉 het onderzoek op een spoedeisende hulp

Wat het vaakst ontbrak: de medicijnen die op dat moment werden gebruikt in één op de vijf gevallen, de bekende ziekten en het contact van de huisarts elk in één op de tien gevallen, de allergieën in één op de twaalf. Bij een kwart van de mensen bleef het dossier onvolledig, niet door gebrek aan inspanning, maar omdat de informatie die dag eenvoudigweg niet beschikbaar was.

De Wereldgezondheidsorganisatie stelt onder haar aanbevelingen trouwens de omgekeerde procedure vast: die lijst reconstrueren uit meerdere bronnen: de persoon of de familie, een bijgehouden lijst of kaart, een controle van de meegebrachte doosjes, de huisarts, de apotheker. 👉 het High 5s-protocol van de WHO Met andere woorden: alles wat een gezin thuis kan voorbereiden, is precies wat een spoedeisende hulp die dag zoekt. De doosjes medicijnen fotograferen, of een lijst bijhouden, wordt door diezelfde organisatie genoemd als een praktische suggestie, een gebaar van vijf minuten, geen procedure. 👉 het WHO-document over de veiligheid van medicijnen

Er is een zin die je soms begint: "en als je op een dag niet meer kunt...". Hij komt half naar buiten en valt weg voor een gezicht dat dichtgaat, nog voor het einde. Je verandert van onderwerp. Je voelt je laf, en tegelijk een beetje opgelucht dat je niet hebt aangedrongen.

Een internationale consensus van meer dan honderd specialisten, bijeengebracht over precies dit onderwerp, heeft drie punten vastgesteld die hier van pas komen. Eén: dit gesprek kan op elke leeftijd en bij elke gezondheidstoestand worden aangegaan, niet alleen bij een diagnose. Twee: het kan zowel thuis plaatsvinden als in een medische omgeving. Drie: het is beter er meerdere keren op terug te komen dan het in één keer te laten slagen. 👉 de internationale consensus van specialisten

Datzelfde werk noemt de twee valkuilen: te vroeg beginnen wekt tegenzin, beginnen midden in een crisis komt na het nuttige moment. Daartussen ligt een ruim venster, en een ouder die het vandaag goed maakt, zit daar precies in.

Wat je zo uitstelt, is trouwens geen gesprek over het levenseinde: het is een kleiner gesprek, over wat al bekend is en nooit is opgeschreven. Yvan Keyna maakt er in zijn boek Help! Wie zorgt er voor mijn ouders? een regel van: vooruitdenken, vooruitdenken, vooruitdenken. Geen onderwerp dat je in één keer voor altijd regelt, maar een idee dat je steeds opnieuw oppakt. 👉 Help! Wie zorgt er voor mijn ouders?

Sommigen beginnen elders, met een gedeeld moment in plaats van een zware vraag. Dat is de geest van het boek Samen herinneringen ophalen. 👉 Samen herinneringen ophalen

Eén enkele pagina volstaat voor wat in de hierboven genoemde onderzoeken het vaakst ontbrak: de medicijnen die nu worden gebruikt en hun doses, de bekende allergieën, de naam van de huisarts, de gewoonten, wat de persoon graag heeft en wat die weigert. Een foto van de doosjes medicijnen, op een rustige dag genomen, maakt deze pagina met weinig moeite compleet.

Hier hoort een eerlijke kanttekening, en die telt zwaarder dan de rest: wat juridische waarde heeft, verschilt van land tot land. Dat is hier niet het onderwerp. Wat volgt, geldt overal: wat je weet, en wat je hebt opgeschreven.

Een vergelijking betrof bijvoorbeeld de schriftelijke regels van achtentwintig landen over vooraf genoteerde wensen: slechts iets meer dan de helft heeft er een specifieke regel voor, en geen enkele lijkt op een andere. 👉 de vergelijking van de regels van achtentwintig landen Dat is geen achterstand of fout van de ene of de andere kant: het is een kader dat verschilt, en dat buiten het onderwerp van deze pagina blijft.

De pagina zelf heeft geen enkele wettelijke vorm nodig om nuttig te zijn. Ze helpt op de dag dat iemand snel een eenvoudige vraag moet beantwoorden, en een kopie, bij een tweede persoon achtergelaten, voorkomt dat ze samen met de eerste verloren gaat. Dat werkt het boek Help! Wie zorgt er voor mijn ouders? breder uit, met wat het een actieplan noemt om het onverwachte het hoofd te bieden. 👉 Help! Wie zorgt er voor mijn ouders?

In een audit onder honderd opgenomen patiënten van 75 jaar en ouder bestond er, voor wie zelf moeite had om te vertellen, in iets minder dan de helft van de gevallen een voorgeschiedenis die door een naaste was aangevuld. Als die er was, was het twee keer op de drie een kind, een keer op de zes een partner. 👉 de audit onder honderd opgenomen patiënten

Het nuttigste detail van deze audit past in één zin: vier van de vijf keer is deze informatie in de allereerste uren verzameld, of nooit. Er is bijna geen tweede kans.

Geen enkel onderzoek zegt in welke volgorde je moet bellen, of wie een reservesleutel moet bewaren: dat zijn gebaren van gezond verstand, geen onderzoeksresultaten. Wat wel vaststaat: de familie blijft de eerste informatiebron die de ziekenhuisprotocollen noemen, en vooraf een vertrouwenspersoon kiezen hoort bij wat meerdere internationale consensussen over dit onderwerp samen aanbevelen. 👉 de internationale consensussen over de vertrouwenspersoon

Deze keten opschrijven (wie wie belt, in welke volgorde, wie een reservesleutel heeft) vraagt geen onderzoek en geen ingewikkelde beslissing. Dat is het idee dat het boek Help! Wie zorgt er voor mijn ouders? uitwerkt door te vragen wie betrokken is, en wie wie waarschuwt. 👉 Help! Wie zorgt er voor mijn ouders?

Een aanbeveling van de Wereldgezondheidsorganisatie raadt aan, voor iemand met kans op een val en na beoordeling door een opgeleide professional, de gevaren van een woning op te sporen en weg te nemen. 👉 de WHO-aanbeveling over vallen Dat is een beoordeling, geen vluchtige blik, en in de meeste landen betaal je ervoor.

Waar die beoordeling naar kijkt, is daarentegen openbaar, en niets weerhoudt je ervan er zelf mee te beginnen: de verlichting, losliggende kleden, de trappen, wat er op de grond ligt, de hal, de badkamer, de keuken, het ontbreken van een stang om je aan vast te houden. 👉 de gids Step Safely Een Cochrane-review heeft tweeëntwintig onderzoeken uit tien landen verzameld over ditzelfde soort ingreep thuis, bij meer dan achtduizend mensen van 65 jaar en ouder. Ze gaat precies over waar zo'n beoordeling naar kijkt, en dat is alles wat je er hier eerlijk over kunt zeggen. 👉 de Cochrane-review over aanpassingen in de woning

Twee gebaren bestaan dan naast elkaar, en het ene sluit het andere niet uit: zelf de punten bekijken die deze aanbeveling opsomt, en iemand die is opgeleid laten komen voor een advies. Het eerste vervangt het tweede niet, het bereidt het voor, en het tweede heeft in de meeste landen een werkelijke prijs, die je zonder omwegen noemt.

Niets van het voorgaande vraagt om een afspraak. Zeven gebaren, elk met zijn werkelijke kosten, kun je doen in de volgorde die je uitkomt, of door elkaar.

De doosjes medicijnen en de recepten die nu lopen fotograferen: gratis, vijf minuten. Eén enkele pagina schrijven met medicijnen, huisarts, allergieën, contactpersonen, gewoonten, wat graag wordt gehad en wat wordt geweigerd: gratis, zo'n veertig minuten. Een kopie bij een tweede persoon achterlaten, niet alleen bij de persoon thuis: gratis.

De belketen opschrijven, wie wie waarschuwt, in welke volgorde, wie de sleutels heeft: gratis. De woning bekijken, kamer voor kamer, aan de hand van de punten die een internationale aanbeveling opsomt: gratis om te bekijken. De aanpassingen kosten wel geld, soms veel, en dat zeg je zonder omwegen. Een professional aan huis laten komen voor een deskundig advies: tegen betaling, in de meeste landen.

Deze pagina nalopen, bijvoorbeeld eens per jaar: dat is een voorgesteld ritme, geen vaststaande regel. Wat wel vaststaat, is dat je haar bij elke verandering in gezondheid of leven herziet, en bij elk nieuw medicijn. 👉 het WHO-document over de herziening van medicijnen Een pagina die al jaren oud is, zegt niet veel meer over de persoon die ze beschrijft.

Geen van deze gebaren belooft iets te voorkomen. Ze beloven alleen dat de informatie er op een dag niet aan zal ontbreken als alles omslaat, omdat ze al opgeschreven is, op een rustig weekend, lang van tevoren.

---

---

Gebruikte bronnen (15)

#	Genoemd feit	Link
1	Overzichtsstudie van 22 onderzoeken (CMAJ, 2005): tot 67 % van de medicijngeschiedenissen bevat bij opname een fout, meestal een vergeten medicijn	de overzichtsstudie van tweeëntwintig onderzoeken
2	Overzichtsstudie van 26 onderzoeken (BJGP, 2013), mensen aan het einde van hun leven: 61-91 % wil het gesprek, 2-29 % heeft het gehad; terughoudendheid van de familie uit tact	de overzichtsstudie van zesentwintig onderzoeken
3	Onderzoek op een spoedeisende hulp, 104 personen van 75 jaar en ouder: 15,4 % had alle informatie bij zich; wat het vaakst ontbrak (medicijnen, ziekten, huisarts, allergieën)	het onderzoek op een spoedeisende hulp
4	WHO High 5s-protocol (9 landen): bronnen om de medicijngeschiedenis te reconstrueren: de persoon of de familie, de lijst, de doosjes, de huisarts, de apotheker	het High 5s-protocol van de WHO
5	WHO, Medication Safety in Transitions of Care (2019): de afwijkingen raken bijna iedereen die van zorgplek verandert; de lijst of de doosjes fotograferen, praktische suggestie	het WHO-document over de veiligheid van medicijnen
6	Internationale EAPC-consensus (109 deskundigen, 14 landen), Lancet Oncology 2017: het gesprek op elke leeftijd, binnen of buiten de zorg, in de loop van de tijd opnieuw te voeren	de internationale consensus van specialisten
7	Vergelijking van de schriftelijke regels van 28 landen over vooraf genoteerde wensen: iets meer dan de helft heeft een specifieke regel, geen enkele lijkt op een andere	de vergelijking van de regels van achtentwintig landen
8	Delphi-panel van 52 deskundigen (4 landen), JPSM 2017: een vertrouwenspersoon kiezen, opnieuw bekijken bij veranderingen in gezondheid of leven	de internationale consensussen over de vertrouwenspersoon
9	Audit (congres, Age and Ageing 2019), 100 opgenomen patiënten: voorgeschiedenis aangevuld door een naaste in ~44 % van de gevallen met cognitieve moeilijkheden, een kind in 66 % van de gevallen, verzameld bij opname of nooit in 80 % van de gevallen	de audit onder honderd opgenomen patiënten
10	WHO ICOPE (2017), aanbeveling 11: aanpassing van de woning na beoordeling door een opgeleide professional, voor mensen met kans op een val	de WHO-aanbeveling over vallen
11	WHO, Step Safely (2021): punten waarop in een woning wordt gelet: verlichting, kleden, trappen, badkamer, keuken, hal, rommel, steunstangen	de gids Step Safely
12	Cochrane-review (2023), 22 onderzoeken, 10 landen, 8 463 personen van 65 jaar en ouder: bestaan en onderwerp van de review, genoemd zonder het resultaat	de Cochrane-review over aanpassingen in de woning
13	WHO, Medication Safety in Polypharmacy (2019): de lijst van medicijnen wordt herzien bij elk nieuw medicijn en bij elke verandering van zorgplek	het WHO-document over de herziening van medicijnen
14	Het boek Help! Wie zorgt er voor mijn ouders?: vooruitdenken, een actieplan voor het onverwachte, wie wie waarschuwt	Help! Wie zorgt er voor mijn ouders?
15	Het boek Samen herinneringen ophalen: één keer genoemd, zonder beschrijving of belofte van effect, om het idee te dienen het gesprek te openen met een gedeeld moment	Samen herinneringen ophalen